بررسی چالشهای عرصه فردوسیشناسی در گفتوگو با کارشناسان شاهنامهپژوهی با شاهنامهدوستی اشتباه نشود

صدای شیعه: شاهنامه فردوسی سند افتخار هویت ایرانی و آمیزهxadای از فرهنگ و باورهای اساطیری، پهلوانی و تاریخی ملت ایران است که ریشه در گذشتهxadهای بسیار دور این سرزمین دارد. بنابراین برای دریافت مفاهیم بلند و زوایای آشکار و نهان آن نیازمند پژوهش و آگاهی به علوم مختلف هستیم. شاهنامهپژوهی و فردوسیشناسی که پیشینهxadای به قدمت خود شاهنامه دارد، در 2 قرن اخیر رونق بسیاری یافته و پژوهشگران با تحقیق در دریای ناپیداکرانة این کتاب ارزشمند، مقالات و کتابxadهای بسیاری تألیف کردهxadاند. اما شاهنامهپژوهی نیازمند چه اصولی دارد و چه کسی را میxadتوان شاهنامهxadپژوه نامید؟ به بهانه روز بزرگداشت فردوسی، برای پاسخ به این پرسشxadها با چند تن از شاهنامهپژوهان مطرح به گفتوگو نشستهxadایم که حاصل آن را در ادامه میxadخوانید.

شناخت معیارهای درست شاهنامهxadپژوهی

دکتر محمدرضا راشد محصل، شاهنامهxadپژوه و استاد دانشگاه فردوسی مشهد، اعتقاد دارد که شاهنامه برآمده از تاریخ و آمیخته با سنتxadهایی است که غیر از باورهای دینی و آگاهیxadهای اجتماعی و فرهنگی، سرچشمهxadهایی هم در گذشتهxadهای بسیار دور دارد و اگرچه امروز با تکامل اندیشهxadهای انسانی، آنها را خرافه میxadدانیم اما از پشتوانهxadهای قطعی رویدادها و افسانهxadها هستند لذا باید در بررسی شاهنامه و دریافت مفاهیم اجتماعی و نمادین آن مورد نظر قرار گیرد. او به خبرنگار ما میxadگوید: از جمله آبشخورهای شاهنامه میxadتوان به اساطیر هند و ایرانی؛ جهانxadبینی اوستایی؛ اندرزنامهxadهای پهلوی؛ اخلاق اجتماعی دوران ساسانی و اندیشههای ایرانی؛ و باورهای اعتقادی اسلامی اشاره کرد و بررسی و دریافت مفاهیم مقایسهxadای آنxadها نیازمند بینش و دانش ادبی و علمی و دانستن خاطرهxadهای جمعی و آداب و رسوم سنتی است. وی کسی را شاهنامهپژوه میxadداند که از پشتوانهxadهای استوار فرهنگی، اجتماعی و تاریخی آگاه باشد و در بررسیxadها و پژوهشxadهای خود از آن بهرهمند گردد. این استاد دانشگاه میxadافزاید: از آنجا که تاکنون بیشتر پژوهشxadهای ما جنبه ادبی و توصیفی داشته و منحصر به تاریخ پیدایش و تدوین شاهنامه، آن هم بر پایه دریافتxadهای علمی متعارف بوده و این اثر به عنوان یک شاهکار ادبی و گنجینة خرد فردی و جمعی مورد بررسی قرار گرفته است، باید بپذیریم که به مفاهیم و معیارهای درست شناخت شاهنامه توجه نداشتهxadایم و چهبسا که از پشتوانهxadهای گرانقدر این کتاب هم آگاه نبودهxadایم. بنابراین بهطور طبیعی، نتایج حاصل از پژوهشxadهای شاهنامهxadشناسی نیز خالی از نقص نبوده است.

تفاوت شاهنامهپژوه و شاهنامهشناس

دکتر سجاد آیدنلو، شاهنامهپژوه و استاد دانشگاه ارومیه، با اشاره به اینکه شاهنامهپژوه و شاهنامهxadشناس 2 تعریف متفاوت دارند و شاهنامهپژوهی مقدمه شاهنامهشناسی است، به خبرنگار ما میxadگوید: شاهنامهپژوه کسی است که در حوزه شاهنامه تحقیق میxadکند و آثار خود را در قالب مقالات مستدل در مجلات معتبر علمی به چاپ میxadرساند. در درجه بالاتر از او، شاهنامهxadشناس قرار دارد. شاهنامهشناس کسی است که پس از چندین سال تحقیق درباره زوایای گوناگون شاهنامه و چاپ دهxadها کتاب و مقاله به درجه اجتهاد رسیده است. وی میxadافزاید: تعداد شاهنامهپژوهان واقعی در کشور ما از تعداد انگشتان دست کمتراست و شاهنامهشناس هم در کل دنیا شاید 3 نفر داشته باشیم.

هیاهوی تبلیغاتی مؤسسات و سایتxadهای نامعتبر

دکتر آیدنلو میگوید: برخی از سایتxadها و کانالxadهای مجازی از یک سو و بعضی از مؤسسات و بنیادهای فرهنگی نیز از سوی دیگر با هیاهوی تبلیغاتی، افرادی که فاقد هر گونه تخصص درباره شاهنامه هستند و صلاحیت علمیxadشان مورد تأیید نیست را به عنوان شاهنامهپژوه معرفی میxadکنند. در مقابل، شاهنامهxadپژوهان خوبی هستند که ناشناخته ماندهxadاند. او میافزاید: حتی برخی از این مؤسسات که صرفاً در پی مطرحکردن خود هستند و بار علمی ندارند، از افراد فاقد شایستگی به عنوان شاهنامهپژوهِ برتر تقدیر کردند و به آنxadها جایزه دادند. وی ادامه میدهد: برخی از افراد نیز به پشتوانه همین مؤسسات و صرفاً بر اساس روابط به همایشxadهای مختلف دعوت میxadشوند و در مورد شاهنامه سخنرانی میxadکنند درحالیxadکه فاقد صلاحیت لازم هستند و حتی برخی از آنxadها از محتوای شاهنامه بیxadخبرند و جز ابیاتی از آن، چیزی نمیxadدانند!

این استاد دانشگاه با انتقاد از چاپ برخی کتابxadهای بسیار ضعیف در زمینه شاهنامه میxadگوید: متأسفانه ما درباره شاهنامه با کتابxadسازی هم بسیار مواجهیم. بعضی از افراد کتابxadهایی درباره مباحث مختلف شاهنامه و یا حتی گزیدهxadهایی از شاهنامه را از طریق ناشران غیرمعتبر چاپ کردهxadاند. البته گاهی حتی چاپ کتاب توسط ناشر معتبر را نمیتوان دلیلی بر شاهنامهپژوهبودن فرد و شایستگی کتابش دانست زیرا برخی به خاطر تدریس در فلان دانشگاه معتبر و یا همکاری با یک مرکز معتبر، صرفاً به خاطر روابط و نه لیاقت و سزاواری، کتابشان چاپ شده است که فاقد بار علمی است.

وی تأکید میxadکند: متأسفانه بیشتر افرادی که در جامعه ما به عنوان شاهنامهپژوه مطرح شدهxadاند، شایسته این عنوان نیستند و باید آنها را شاهنامهدوست نامید. در مقابل، شاهنامهپژوهان خوبی را داریم که گمنام ماندهxadاند. البته آثار اینxad شاهنامهدوستان حباب روی آب است و مسلماً کارهای افرادی که دود چراغ خوردهاند، ماندگار خواهد بود.

این شاهنامهxadپژوه با ابراز تأسف از ورود افراد کمxadاطلاع به عرصه شاهنامهپژوهی، خاطرنشان میxadکند: در سالxadهای اخیر مخصوصاً با فراگیرشدن شبکهxadهای اجتماعی، هر کس بهراحتی یاداشت میxadنویسد و درباره شاهنامه اظهار نظر میxadکند. دانشگاهها و مراکز علمی، مجلهxadها، روزنامهxadها و سایتxadهای معتبر در مقابل این موج، باید شاهنامهپژوهان واقعی که دارای صلاحیت علمی و اخلاقی و شایسته عنوان «شاهنامهپژوه» هستند را به مردم معرفی کنند.

منبع: قدس آنلاین

انتهای پیام